76 năm và 1 lịch sử mới về bầu cử của Tân thủ tướng CHLB Đức - Friedrich Merz

Sau sự rời ghế do bất tín nhiệm của Cựu Thủ tướng Olaf Scholz vào tháng 12 năm 2024 (207/717 phiếu ủng hộ), CHLB Đức chính thức đã có Tân thủ tướng vào ngày 06/05/2025 là Friedrich Merz – ứng cử viên chính trị của Đảng CDU/CSU. Đây là kết quả có thể được tiên đoán trước do kết quả của Merz có biên độ chênh lệch được ủng hộ cách biết so với hai đối thủ còn lại của mình lần lượt là Alice Weidel của Đảng AfD và Olaf Scholz của SPD trong cuộc bầu cử vào tháng 2 năm 2025 trước đó. Tuy nhiên, điều đáng nói là, Tân thủ tướng Đức Friedrich Merz lại lập thêm một lịch sử cho bầu cử của quốc gia này vì đã phải trải qua số phiếu là 310 (thiếu 6 phiếu để trở thành tỷ lệ đa số xác nhận kết quả bầu cử), trong khi đó lẽ ra phải là 328 phiếu thuộc về liên minh Đảng CDU/CSU về mặt toán học. Kéo đến vòng bỏ phiếu thứ hai, kết quả lá phiếu cuối cùng nghiêng về Merz, với 325 phiếu ủng hộ chức thủ tướng của ông và 289 phiếu chống. Mặc dù Merz vẫn được xác nhận kết quả bầu cử là đắc cử cho vị trí Thủ tưởng của CHLB Đức. Nhưng diễn biến của cuộc bầu cử này cũng đánh dấu cột mốc của sự bất ổn về chính trị nội bộ của nó. Bernd Baumann, thư ký của đảng cực hữu (thuộc phe đối lập), cho biết chính phủ mới "đang bắt đầu theo cách rất bất ổn và sẽ vẫn bất ổn".

Có thể nói, Merz đã trở thành Thủ tướng đầu tiên thua cuộc bỏ phiếu xác nhận của Bundestag trong 76 năm, kể từ khi khôi phục nền dân chủ của chính quyền Berlin năm 1949. Điều này cho thấy các thách thức, khó khăn của Merz phải đối mặt trong thời gian tới là vô cùng lớn, phải kể đến đó là chia sẻ chính trị nội bộ và thiếu vắng sự thống nhất của quốc gia này.

Như đã phân tích trước đó, Friedrich Merz là đại diện cho phe bảo thủ tự do (liberal-konservativ) CDU/CSU, làn gió mới với chủ trương “Zeitenwende 2.0”. Các trục chính sách của Merz có phần trực diện, quyết đoán và không ngại đối đầu. Trong khi đó, kinh tế Đức đang chật vật vì giá năng lượng cao và có sự cạnh tranh mạnh từ bên ngoài. Về địa chính trị, Đức đang đối đầu Nga liên quan chiến sự Ukraine. Và cuối cùng là sự trở lại Nhà Trắng của đồng minh truyền thống Hoa Kỳ, Tổng thống Trump liên tục khoét sâu sự rạn nứt của các cam kết về thương mại song phương và bắt nạt các quốc gia thành viên trong NATO. Ngay từ khi chưa nhậm chức chính thức, ngày 21/4/2025, Merz cùng Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Đức Boris Pistorius, bất chấp phản đối của Đảng SPD, công bố gói 28 tỉ euro viện trợ cho Ukraine, trực tiếp can thiệp vào xung đột đối đầu với Nga ngay trong khu vực bằng việc đồng ý cung cấp tên lửa Taurus. Động thái này dường như chọc giận Điện Kremlin và ngay lập tức nhận về chỉ trích từ người phát ngôn Điện Kremlin - ông Dmitry Peskov ngay sau đó. Ông Peskov cho rằng, Merz đang nghiêng về kéo dài xung đột hơn là thúc đẩy tiến trình hòa bình ở khu vực. Và dường như không hẳn Điện Kremlin, mà hành động này của Merz có thể dẫn đến việc giảm ủng hộ rõ rệt của Merz trong cuộc bầu cử vào ngày 06/05/2025 vừa qua, vì kết quả đáng ngạc nhiên khi Đảng đối lập AfD xác nhận là đã bỏ phiếu ủng hộ ông, nhưng Baumann - thư ký của đảng cực hữu đã nhấn mạnh: "Chính các nghị sĩ của ông đang từ chối ủng hộ ông và điều đó không có gì ngạc nhiên".

Tuy nhiên, để vận hành các chính sách của CHLB Đức, bên cạnh Merz còn có các Bộ trưởng liên bang chịu trách nhiệm về từng lĩnh vực và cùng tham gia Hội đồng Bộ trưởng – tức là nội các. Ngoài ra, Quốc hội (Bundestag) có quyền thông qua hoặc bác bỏ luật, ngân sách, tham gia kiểm soát chính phủ, tất cả diễn ra trong khung khổ của hiến pháp Đức – Grundgesetz (Luật Cơ bản) (Tatsachen, 2011). Hơn nữa còn có Văn phòng Thủ tướng (Bundeskanzleramt), với vai trò tham mưu và điều phối chính sách, đảm bảo rằng các chính sách của chính phủ được thực hiện thống nhất, mang tính chiến lược và phù hợp với lợi ích quốc gia; Hội đồng An ninh Quốc gia (Bundessicherheitsrat), cơ quan quản lý các vấn đề quốc phòng và an ninh, đặc biệt trong bối cảnh an ninh và chính sách đối ngoại, cơ quan này hỗ trợ việc định hướng và phối hợp hành động của các bộ ngành. Tiếp theo là sự góp phần của các think tank và nhóm lợi ích, với vai trò cố vấn và ảnh hưởng gián tiếp, cung cấp phân tích chuyên sâu, dự báo và khuyến nghị về chính sách, từ đó tác động đến quá trình ra quyết định của các cơ quan nhà nước, điển hình như Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP), Konrad-Adenauer-Stiftung (KAS), Friedrich-Ebert-Stiftung (FES) và DGAP (German Council on Foreign Relations). Cuối cùng, cần phải xem xét Đức trong sự thống nhất chung của Khối liên minh Châu Âu (EU) và các thể chế quốc tế mà quốc gia này đang tham gia và đảm nhận các vai trò then chốt khác nhau như NATO, UN,…