Rạn nứt "Petrodollars" tại Trung Đông và sự đảo chiều quan xuyên Đại Tây Dương (Mỹ-EU)

  Đối với EU, Đức đã tiến tới vai trò ngoại giao lãnh đạo và an ninh tích cực hơn trong EU. Cụ thể, trong khuôn khổ GASP, Đức phối hợp cùng Pháp và Anh kêu gọi Iran nhượng bộ và theo đuổi giải pháp ngoại giao để giảm leo thang xung đột ngày 28/2/2026, phản ánh quan điểm GASP về giảm căng thẳng và bảo vệ an ninh khu vực [3]. EU cũng phát đi tín hiệu căng thẳng tại khu vực và các Ngoại trưởng EU cũng ra tuyên bố “kiềm chế tối đa” và thúc đẩy luật nhân đạo quốc tế trong phản ứng trước xung đột do Iran – Israel [4]. Ngoài ra, với Israel – quốc gia đang được nhiều quốc gia thành viên của EU cho rằng vi phạm nhân quyền tại Dải Gaza và cần đình chỉ thỏa thuận như một lệnh trừng phạt, và mặc cho Đức luôn theo đuổi chính sách trách nhiệm đặc biệt đối với Israel, được gọi là Staatsraeson - di sản của cuộc diệt chủng Holocaust của Đức Quốc xã trước Chiến tranh thế giới thứ hai, một số chuyên gia ghi nhận Đức từ chối việc tạm dừng thỏa thuận này, phản ánh lập trường rất thận trọng trong vấn đề an ninh ở EU, vì ai hết, Đức hiểu rằng, Israel có mối quan hệ đặc biệt với chính quyền Trump thông qua chọn đứng ngoài Dải Gaza của Hoa Kỳ [5].

Bên cạnh đó, trong GSVP, Đức là thành viên tích cực trong các cơ chế hợp tác quốc phòng EU. Điển hình như Operation Aspides – chiến dịch Hải quân EU nhằm bảo vệ hàng hải quốc tế khỏi tấn công Houthi và duy trì an toàn tuyến vận tải năng lượng, EU phát triển lực lượng EU Battlegroups/EU RDC sau 2022 nhằm ứng phó nhanh các khủng hoảng – với trọng tâm ban đầu là Ukraine nhưng được mở rộng để đối phó các thách thức khác, trong đó, Đức tham gia mạnh vào kế hoạch này [6]. Trong đó, được Đức ủng hộ trong khuôn khổ GSVP nhằm bảo vệ lợi ích an ninh châu Âu liên quan tuyến thương mại quốc tế, EU triển khai tàu chiến đến Biển Đỏ. Ngoài ra, Đức cùng các đối tác EU khác thúc đẩy cơ chế “E6” hai tốc độ nhằm tăng nhanh năng lực quốc phòng tập thể mà EU quyết định trong bối cảnh căng thẳng an ninh kéo dài [7]. Trước xung đột mới với Iran vào đầu 2026, EU quyết định tăng cường hiện diện tai56 Biển Đỏ, trùng với lập trường Đức về bảo vệ lợi ích an ninh rộng hơn [8]. Điều này cho thấy Đức đang dẫn dắt EU sẵn sàng tăng sự hiện diện quốc phòng trong khuôn khổ GSVP để bảo vệ lợi ích an ninh của châu Âu khỏi các diễn biến Trung Đông.

Nhìn chung, các chính sách an ninh của Đức ngày càng tiệm cận hơn với đồng minh Hoa Kỳ. Tuy vẫn có quốc gia ở EU không ủng hộ, nhưng đối ngoại tích cực của Berlin được xem là cầu nối kéo gần khoảng cách giữa EU và chính quyền Trump so với trước đó. Đây được đánh giá là bước lựa chọn khôn ngoan và thận trọng hơn rất nhiều từ Berlin. Vì cuộc “thánh chiến” giữa Mỹ/Israel – Iran năm 2026 không còn đơn giản là tôn giáo, mà đang dần chuyển thành cuộc chiến giành lại vị thế của đồng US.Dollar, cũng như quyền lực của Hoa Kỳ trên chính trường quốc tế.

Cùng nhìn lại lịch sử với từ khóa “Petrodollars” năm 1974, cuộc chơi đã được đặt ra và bắt đầu với việc trao đổi dầu tại Trung Đông bằng đồng US.Dollar. Điều này giúp Hoa Kỳ vươn lên vị trí cường quốc và tạo thế ảnh hưởng quyền lực rộng khắp thế giới. Tuy nhiên, sau một thời gian xung đột tại Dải Gaza với Israel, Iran tiến đến thương mại dầu cho Trung Quốc mà không thông qua đồng US.Dollar. Sự thất bại trong việc gia hạn chính sách Petrodollars này dẫn đến việc thị trường đồng US.Dollar tuột dốc không phanh, trong khi giá trị kim loại quý tăng lên không thể kiểm soát [9]. Sự xoay chiều này tạo điều kiện quyền lực cho quốc gia trữ vàng nhiều nhất Thế giới – Trung Quốc hưởng lợi nhiều nhất. Chính vì vậy, năm 2025, Trump quyết định bước đi bất ngờ với việc bắt Tổng thống Venezuela và trao đổi bằng 50 triệu thùng dầu [10].

Có thể thấy, bước đi này trở thành con át chủ bài của mình, trong khi Thế giới lo sợ về nguồn cung dầu ở Trung Đông, chính quyền Trump lại càng mạnh tay với khu vực này mà không hề nao núng. Ngày 3/3/2026, cả thế giới chứng kiến sự xoay trục giá trị giữa kim loại vàng và đồng US.Dollar. Tóm lại, dưới tất cả các lăng kính, sự hợp lý trong đối ngoại của Châu Âu, cũng giống lập trường của 03 quốc gia có vai trò tại khu vực này: Đức, Pháp và Anh hiện nay, không nghi ngờ gì mà nghiêng hẳn cán cân quyền lực về Hoa Kỳ.

Tác giả: NNXT./.

Tham khảo:

[1] Báo Điện tử Chính phủ. (2026, 1 tháng 3). Xung đột leo thang tại Trung Đông: Không kích phủ đầu, Iran đáp trả quy mô lớn và phản ứng từ cộng đồng quốc tế. https://baochinhphu.vn/xung-dot-leo-thang-tai-trung-dong-khong-kich-phu-dau-iran-dap-tra-quy-mo-lon-va-phan-ung-tu-cong-dong-quoc-te-102260301075527093.htm

[2] PLO (Báo Pháp Luật TP. HCM). (2026, 3 tháng 3). Xung đột Mỹ-Israel và Iran: Châu Âu và ‘trục kháng chiến’ sẽ can dự đến đâu? https://plo.vn/xung-dot-my-israel-va-iran-chau-au-va-truc-khang-chien-se-can-du-den-dau-post897596.html

3.1.4 Các vấn đề an ninh phi truyền thống khác

[3] Ferguson, D. (2026, February 28). France, Germany and UK urge Iran to ‘negotiate solution’ after attack. The Guardian. https://www.theguardian.com/world/2026/feb/28/uk-france-germany-urge-iran-negotiate-solution-us-israel-attack-europe?utm_source=chatgpt.com

[4] Bayer, L., & Gray, A. (2026, March 1). EU nations call for ‘maximum restraint’, respect for international law in Iran conflict. Reuters. https://www.reuters.com/world/middle-east/eu-nations-call-maximum-restraint-respect-international-law-iran-conflict-2026-03-01/?utm_source=chatgpt.com

[5] Rinke, A., Marsh, S., & Williams, N. (2025, June 23). Germany against suspending EU deal with Israel, official says. Reuters. https://www.reuters.com/world/middle-east/germany-against-suspending-eu-deal-with-israel-official-says-2025-06-23/?utm_source=chatgpt.com

[6] Cuoco, E. (2024, June 11). Operation ASPIDES: An essential step to restore freedom of navigation in the Red Sea. ISPI. https://www.ispionline.it/en/publication/operation-aspides-an-essential-step-to-restore-freedom-of-navigation-in-the-red-sea-176906

[7] Höller, L. (2026, January 29). Germany proposes ‘two-speed’ EU to hasten defense buildup. Defense News. https://www.defensenews.com/global/europe/2026/01/29/germany-proposes-two-speed-eu-to-hasten-defense-buildup/

[8] Báo Tin Tức. (2026, March 2). Xung đột tại Trung Đông: EU cử thêm tàu chiến tới Biển Đỏ. Báo Tin Tức. https://baotintuc.vn/quan-su/xung-dot-tai-trung-dong-eu-cu-them-tau-chien-toi-bien-do-20260302090055775.htm

[9] Tiểu Phong. (2024, September 25). Kinh tế thế giới sẽ ra sao sau “cái chết” của petrodollar. Báo An ninh thế giới — Công an Nhân dân điện tử. https://antg.cand.com.vn/kinh-te-van-hoa-the-thao/kinh-te-the-gioi-se-ra-sao-sau-cai-chet-cua-petrodollar-i745124/

[10] Ngọc Đức. (2026, January 7). Ông Trump: Venezuela chuyển cho Mỹ 50 triệu thùng dầu. Tuổi Trẻ Online. https://tuoitre.vn/ong-trump-venezuela-chuyen-cho-my-50-trieu-thung-dau-20260107081209874.htm